Noutbuk Prosessoru Hansı Hallarda Reball Olunur?

Noutbuk açılmadıqda və ya qeyri-sabit işlədikdə istifadəçilərin tez-tez eşitdiyi terminlərdən biri də “reball” əməliyyatıdır. Lakin bir çox hallarda istifadəçilər reballın nə olduğunu, hansı problemlərdə tətbiq edildiyini və həqiqətən lazım olub-olmadığını bilmirlər.

Bu məqalədə prosessor reballının nə olduğunu, hansı hallarda tətbiq edildiyini, hansı əlamətlərlə özünü göstərdiyini və hansı vəziyyətlərdə faydasız olduğunu ətraflı izah edəcəyik.

Reball Nədir?

Müasir noutbukların əksəriyyətində prosessorlar ana plata üzərinə BGA (Ball Grid Array) texnologiyası ilə lehimlənir. Bu texnologiyada prosessorun alt hissəsində yüzlərlə kiçik lehim topu yerləşir və həmin toplar vasitəsilə prosessor ana plata ilə əlaqə yaradır.

Reball prosesi zamanı:

• Prosessor ana platadan çıxarılır;
• Köhnə lehim topları təmizlənir;
• Yeni lehim topları yerləşdirilir;
• Prosessor yenidən xüsusi avadanlıq vasitəsilə ana plata üzərinə quraşdırılır.

Bu əməliyyat yalnız peşəkar BGA stansiyası və təcrübəli mütəxəssis tərəfindən həyata keçirilməlidir.

Prosessor Hansı Hallarda Reball Olunur?

Reball yalnız problem prosessorun özündə deyil, onun ana plata ilə lehim bağlantılarında olduqda tətbiq edilir.

Ən çox rast gəlinən səbəblər bunlardır:

1. Həddindən Artıq Qızma

Uzun müddət yüksək temperatur altında işləyən noutbuklarda lehim kontaktları zamanla zəifləyə bilər. Soyutma sisteminin çirklənməsi, termopastanın quruması və ya ventilyatorun nasazlığı bu problemi yarada bilər.

2. Noutbukun Yerə Düşməsi və ya Zərbə Alması

Noutbukun zərbə alması nəticəsində ana plata əyilə və BGA lehimlərində mikroskopik çatlar yarana bilər.

3. Maye Təməsi

Su, çay, qəhvə və digər mayelərin ana plata üzərinə düşməsi korroziyaya səbəb ola bilər. Korroziya prosessorun altındakı kontaktlara təsir etdikdə reball tələb oluna bilər.

4. Uzunmüddətli İstifadə

İllərlə istifadə olunan bəzi cihazlarda istilik genişlənməsi və soyuma prosesləri nəticəsində lehim kontaktlarında problemlər yarana bilər.

Reball Tələb Olunduğunu Göstərə Bilən Əlamətlər

Aşağıdakı simptomlar prosessorun BGA kontaktlarında problem ola biləcəyini göstərə bilər:

• Noutbuk ümumiyyətlə açılmır, lakin qidalanma xətləri mövcuddur;
• Cihaz işə düşür və dərhal sönür;
• Ekrana görüntü gəlmir;
• Noutbuk təsadüfi şəkildə donur;
• Ana plata azacıq əyildikdə və ya hərəkət etdirildikdə sistem dayanır;
• Prosessor qızdırıldıqdan sonra cihaz müvəqqəti işləməyə başlayır;
• Güclü qızmadan sonra problemlər yaranmağa başlayıb;
• Maye təmasından sonra nasazlıq meydana çıxıb.

Qeyd etmək lazımdır ki, bu əlamətlər yalnız ehtimal yaradır. Dəqiq səbəbi yalnız peşəkar diaqnostika müəyyən edə bilər.

Prosessorun Qızdırılmasından Sonra Müvəqqəti İşləməsi Nə Deməkdir?

Bəzi hallarda texniklər diaqnostika məqsədilə prosessoru xüsusi avadanlıqla qızdırırlar. Əgər cihaz qızdırıldıqdan sonra müvəqqəti olaraq işləməyə başlayırsa, bu, çox vaxt BGA kontaktlarında problem olduğuna işarə edir.

Lakin bu üsul təmir deyil və yalnız diaqnostik məqsəd daşıyır. Problemin həlli üçün reball və ya digər təmir prosedurları tələb oluna bilər.

Reball Hansı Hallarda Kömək Etmir?

Ən vacib məqamlardan biri budur ki, reball hər nasazlığın həlli deyil.

Aşağıdakı hallarda reball əməliyyatı problemi aradan qaldırmayacaq:

Prosessor Fiziki Olaraq Sıradan Çıxıbsa

Əgər CPU daxilindəki elektron elementlər zədələnibsə, reball faydasız olacaq.

Prosessor Kristalı Zədələnibsə

Daxili kristalın çatlaması və ya zədələnməsi yalnız prosessorun dəyişdirilməsi ilə həll olunur.

Qidalanma Zəncirlərində Problem Varsa

Aşağıdakı komponentlərdə nasazlıq olduqda reball kömək etmir:

• VRM modulları;
• MOSFET tranzistorları;
• PWM kontrollerlər;
• Qidalanma xətləri.

BIOS və ya EC Problemləri

BIOS və Embedded Controller (EC) nasazlıqları da eyni simptomları yarada bilər.

Ana Platanın Zədələnməsi

Yanmış yollar, qopmuş kontaktlar və ya zədələnmiş tekstolit reball ilə bərpa edilmir.

Müasir Noutbuklarda Reball Nə Qədər Tez-tez Lazım Olur?

Bir çox istifadəçi düşünür ki, noutbuk açılmırsa mütləq prosessor reball edilməlidir. Əslində isə Intel Core və AMD Ryzen prosessorlu müasir noutbuklarda CPU reballı nisbətən nadir hallarda tələb olunur.

Praktikada daha çox aşağıdakı nasazlıqlarla qarşılaşılır:

• Qidalanma zəncirlərinin sıradan çıxması;
• Operativ yaddaş problemləri;
• Ana plata üzərində lehimlənmiş RAM modullarının nasazlığı;
• PCH (Platform Controller Hub) problemləri;
• Videokart və ya qrafik çip nasazlığı;
• BIOS problemləri;
• Prosessorun özünün sıradan çıxması.

Məhz buna görə peşəkar diaqnostika olmadan reball qərarı vermək düzgün deyil.

Dəqiq Diaqnostikanın Əhəmiyyəti

Bəzi hallarda servis mərkəzləri cihazın tam yoxlanışını aparmadan “prosessor reball olunmalıdır” diaqnozu qoyurlar. Bu isə həmişə düzgün olmur.

Peşəkar diaqnostika zamanı aşağıdakılar yoxlanılmalıdır:

• Prosessorun qidalanması;
• Ana plata üzərindəki bütün əsas gərginliklər;
• BIOS və EC proqram təminatı;
• Operativ yaddaş;
• Çipset;
• Videokart;
• Prosessorun özü.

Yalnız bütün bu yoxlamalardan sonra reball əməliyyatının həqiqətən lazım olub-olmadığı müəyyən edilə bilər.

Reball Yoxsa Prosessorun Dəyişdirilməsi?

Əgər problem yalnız lehim kontaktlarındadırsa, keyfiyyətli reball əməliyyatı cihazın normal işləməsini bərpa edə bilər.

Lakin diaqnostika nəticəsində prosessorun özünün zədələndiyi müəyyən olunarsa, bu halda prosessorun dəyişdirilməsi tələb olunur.

Nəticə

Prosessor reballı xüsusi hallarda tətbiq olunan peşəkar təmir üsuludur. Həddindən artıq qızma, zərbə, maye təması və ya lehim kontaktlarının zədələnməsi bu əməliyyata səbəb ola bilər. Lakin hər açılmayan noutbuk üçün reball tələb olunmur.

Dəqiq diaqnostika olmadan reball etmək həm əlavə xərcə, həm də düzgün olmayan təmirə səbəb ola bilər. Buna görə də noutbuk nasazlığı zamanı peşəkar servis mərkəzinə müraciət etmək və tam diaqnostika aparmaq tövsiyə olunur.

iComp servis mərkəzində noutbukların peşəkar diaqnostikası həyata keçirilir, nasazlığın dəqiq səbəbi müəyyən edilir və yalnız zəruri hallarda reball və digər təmir işləri aparılır.